architektura do czytania: rola ornamentu w architekturze

Na początku XX wieku Adolf Loos, niemiecki architekt zasugerował, że ornament to element nie do zaakceptowania [1].

W swym wywodzie Loos prezentuje ewolucyjną koncepcję kultury, na której drodze rozwoju stają archaiczne praktyki ornamentalistyczne. Ornament stał się bezcelowy, a jego pierwotne funkcje przejęła sztuka. Loos uważa, że nowoczesne piękno określa dokładność wykonania i szlachetność czystego materiału pozbawionego ornamentu. Loos zauważa, że ornament sprawia, iż przedmioty, którym jest on przypisany, poprzez następstwo stylów, szybko wychodzą z mody i tracą swoją wartość. Odnosi się do moralności konsumenta, który gotowy jest zapłacić więcej za przedmioty pozbawione ornamentu, przez co dłużej trwające. Ornament i zbrodnia był bezpośrednią krytyką ówczesnych praktyk projektowych. Kontrowersyjne idee Adolfa Loosa wywołały szeroką dyskusję wśród projektantów, z których większość stanęła w opozycji do wygłaszanych przez niego tez [2].
Adolf Loos urodził się w roku 1870 w Brnie. Uczył się w Państwowej Szkole Przemysłowej w Libercu a następnie na Uniwersytecie Technicznym w Drážďanach, później wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Trzyletni pobyt w Ameryce miał duży wpływ na kształtowanie jego postawy estetycznej i podejścia do architektury. Wielkie wrażenie wywarła na nim tamtejsza architektura industrialna oraz niezależny i nowoczesny styl życia. Po powrocie do Europy zamieszkał w Wiedniu, gdzie zaczął pracować jako architekt [3].

http://warsaw.czechcentres.cz/aktualnosci/nowa-ksiko-gdzie-architekturze-ornament-i-zbrodnia/

Sto lat po rewolucji w architekturze, która odarła architekturę z ornamentu dochodzi paradoksalnie do odwrotnej sytuacji. Typografia stała się chętnie stosowanym motywem dekoracyjnym. Może to wynikać z faktu, że architektura potrzebuje mechanizmów pozwalających na łączenie ich z kulturą [4]. Napisy i inne motywy graficzne mające wartość semantyczną faktycznie mogą znaczyć coś więcej niż sama architektura bez tych znaków. Czasem możemy przeczytać tekst, co niesie jakąś warstwę informacyjną. Czasem litery są tylko dekoracją, ale też niosą znaczenie estetyczne. Proporcja pomiędzy tym co funkcjonalne a tym co wyłącznie formalne, często przechyla się w stronę atrakcyjności wizualnej, niekoniecznie funkcjonalizmu. Ornament zaczął być znów akceptowany. Istnieje niebezpieczeństwo, że architektura wykorzystująca ornament nie będzie ponadczasowa, ponieważ będą na nią wpływać chwilowe mody na takie czy inne motywy.

Ale jest to pewien rodzaj kompromisu pomiędzy radykalnym Less is more a Less is bore postmodernistów. Raczej dalej kontestujemy dekorację, ale przyjmujemy jej minimalistyczną drukowaną wersję.

„Jesteśmy bowiem Cywilizacją Słów. Nazw. Etykietek. Oczekujemy, że słowa wyjaśnią wszystko. Myślimy, że rzeczy nie mogą istnieć bez nazw. Wierzymy w potęgę słów. Wyobrażamy sobie, że wystarczy nadać czemuś nazwę, przyczepić etykietkę i już to rozumiemy”[5].

Przedstawię kilka współczesnych projektów gdzie wykorzystano dekoracyjne motywy graficzne aby wzmocnić czy nasycić znaczeniem warstwę architektoniczną.

wnętrze hostelu Patria, Katowice,
autor: MUSK collective design

Ściany pokoju pokrywa grafika będąca uproszczoną mapą Katowic.